PZU - zasady, koszty i przebieg postępowania krok po kroku

Jeżeli pytasz, czy wybrać PZU, najpierw sprawdź nie definicję, tylko warunki brzegowe: czy firma nadal może zarabiać, czy da się zbudować realny układ z wierzycielami i czy po obwieszczeniu zmieścisz się w 4-miesięcznym oknie na złożenie wniosku do sądu. Dopiero potem warto liczyć koszty i harmonogram.

Największy błąd polega na traktowaniu PZU jak prostego sposobu na zatrzymanie komornika albo odsunięcie upadłości. PZU daje narzędzia ochronne, ale tylko w określonym zakresie, przy określonych terminach i przy założeniu, że firma wykonuje bieżące zobowiązania. Jeżeli układ nie ma ekonomicznego sensu, sama procedura nie naprawi firmy.

Krótka odpowiedź: czym jest PZU i kiedy ma sens

Postępowanie o zatwierdzenie układu polega na tym, że dłużnik z pomocą nadzorcy układu przygotowuje dokumenty, propozycje układowe i zbiera głosy wierzycieli, a sąd restrukturyzacyjny wchodzi do sprawy zasadniczo na etapie wniosku o zatwierdzenie układu. To odróżnia PZU od trybów, które zaczynają się od sądowego otwarcia postępowania.

Ten tryb jest atrakcyjny, bo może być szybszy i mniej sformalizowany na starcie. Nie oznacza to jednak, że jest lekki merytorycznie. Trzeba mieć spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych, plan restrukturyzacyjny, test zaspokojenia, propozycje układowe, dzień układowy i plan komunikacji z wierzycielami. Bez tego PZU szybko przestaje być narzędziem porządku, a staje się presją terminu.

W praktyce PZU najlepiej pasuje do spraw, w których firma ma jeszcze kontrolę nad liczbami i może szybko pokazać wierzycielom, że układ daje im więcej niż chaos egzekucji albo upadłość. Jeżeli propozycje układowe brzmią dobrze tylko w prezentacji, ale nie wynikają z przepływów pieniężnych, wierzyciele i sąd będą mieli powód do ostrożności.

Wniosek praktyczny: PZU nie jest narzędziem do samego odwlekania upadłości. To tryb dla firmy, która ma realny biznes do obrony i jest gotowa szybko pracować na danych.

Czy firma kwalifikuje się do postępowania o zatwierdzenie układu

Pierwszy filtr jest formalny: PZU dotyczy dłużnika niewypłacalnego albo zagrożonego niewypłacalnością. Jeżeli firma ma przejściowe napięcie w kasie, ale nie spełnia tych przesłanek, sama chęć renegocjacji długu nie wystarcza. Z drugiej strony nie trzeba czekać na całkowity paraliż płatniczy. Zagrożenie niewypłacalnością może być sygnałem do działania wcześniej, zanim egzekucje i wypowiedzenia umów zniszczą operacje.

Drugi filtr to sporność. W PZU suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie może przekraczać 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. To nie jest detal księgowy. Jeżeli firma ma wiele nieuzgodnionych sald, procesów, potrąceń albo reklamacji, trzeba policzyć ten próg przed rozpoczęciem działań, a nie po wysłaniu kart do głosowania.

Trzeci filtr jest ekonomiczny. Firma musi mieć zdolność do regulowania nowych zobowiązań i do wykonania przyszłego układu. PZU nie zatrzymuje kosztów bieżących: czynszu, nowych dostaw, wynagrodzeń, podatków powstałych po właściwej dacie, usług krytycznych czy rat wynikających z nowych ustaleń.

Warto też sprawdzić historię restrukturyzacyjną. Obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego może być niedopuszczalne między innymi wtedy, gdy w ciągu ostatnich 10 lat dłużnik prowadził PZU z takim obwieszczeniem albo w określonych sytuacjach umorzono wobec niego postępowanie restrukturyzacyjne. To nie musi przekreślać wszystkich możliwych działań, ale może zablokować najważniejszy element ochronny w PZU.

Wniosek praktyczny: zanim zapytasz o koszt PZU, policz próg 15%, sprawdź zabezpieczenia i ustal, czy firma ma pieniądze na bieżące zobowiązania po starcie działań.

Przebieg PZU krok po kroku

PZU nie powinno zaczynać się od publikacji obwieszczenia. Bezpieczniejsza kolejność jest odwrotna: najpierw diagnoza, dane i propozycje, potem decyzja, czy i kiedy uruchamiać skutki ochronne. Poniższa sekwencja pokazuje praktyczny przebieg postępowania.

1. Diagnoza i mapa wierzycieli

Na starcie trzeba ustalić, co naprawdę zagraża firmie: egzekucje, wypowiedziane umowy, zaległości publicznoprawne, utrata finansowania, spory z kontrahentami czy model biznesowy, który przestał się spinać. Mapa wierzycieli powinna pokazać kwoty, terminy, zabezpieczenia, spory i znaczenie danego wierzyciela dla dalszej działalności.

2. Umowa z nadzorcą układu

Dłużnik zawiera umowę z nadzorcą układu. Nadzorca układu nie jest syndykiem i nie przejmuje automatycznie firmy, ale pełni ważną rolę kontrolną i organizacyjną. Wspólnie z dłużnikiem przygotowuje plan restrukturyzacyjny, propozycje układowe, spis wierzytelności i spis wierzytelności spornych, a następnie współpracuje przy zgodnym z prawem zbieraniu głosów.

3. Spisy, plan i propozycje układowe

To etap, na którym PZU albo nabiera sensu, albo ujawnia słabości. Propozycje układowe muszą odpowiadać strukturze długu i możliwościom firmy. Inaczej rozmawia się z wierzycielem handlowym, inaczej z bankiem, inaczej z leasingodawcą, a jeszcze inaczej z wierzycielem publicznoprawnym albo zabezpieczonym rzeczowo.

4. Dzień układowy

Dzień układowy porządkuje, które wierzytelności są oceniane na potrzeby układu i głosowania. Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisów przy obwieszczeniu dzień układowy nie może przypadać później niż dzień dokonania obwieszczenia. To wymusza wcześniejsze przygotowanie spisów i danych.

5. Decyzja o obwieszczeniu w KRZ

Obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych uruchamia ważne skutki ochronne, ale jednocześnie włącza twardy kalendarz. Jeżeli firma nie jest gotowa na głosowanie i złożenie wniosku, obwieszczenie może tylko przyspieszyć problem.

6. Dokumenty dla wierzycieli i głosowanie

Co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem zbierania głosów albo przed zgromadzeniem wierzycieli nadzorca układu sporządza kluczowe dokumenty, w tym spisy, plan restrukturyzacyjny, test zaspokojenia i opinię o możliwości wykonania układu. Wierzyciel ma głosować na podstawie danych, a nie samego zapewnienia, że firma "wróci do płynności".

7. Sprawozdanie nadzorcy i wniosek do sądu

Po zebraniu i sprawdzeniu głosów nadzorca układu stwierdza przyjęcie układu albo wskazuje, że nie ma podstaw do dalszego prowadzenia sprawy w tym trybie. Jeżeli układ został przyjęty, dłużnik składa wniosek o zatwierdzenie układu do sądu restrukturyzacyjnego. Na tym etapie sąd bada nie tylko wynik głosowania, ale też prawidłowość procedury i podstawy zatwierdzenia.

8. Zatwierdzenie, odmowa albo dalsze decyzje

Przyjęcie układu przez wierzycieli nie oznacza jeszcze końca. Potrzebne jest zatwierdzenie układu przez sąd. Jeżeli sąd odmówi albo postępowanie zakończy się bez zatwierdzenia, trzeba szybko ocenić, czy możliwy jest inny tryb restrukturyzacyjny, uproszczony wniosek sanacyjny, wniosek upadłościowy albo działania pozaproceduralne.

9. Wykonanie układu

Po prawomocnym zatwierdzeniu układ trzeba wykonywać. To moment, w którym firma musi pilnować harmonogramów, płatności bieżących, raportowania i komunikacji z wierzycielami. Sukcesem nie jest samo uzyskanie zatwierdzenia, tylko realne wykonanie układu.

Wniosek praktyczny: PZU jest procesem z krótkim czasem reakcji. Jeżeli pierwsze kroki mają dopiero odkryć podstawowe dane, harmonogram może okazać się zbyt ciasny.

Obwieszczenie w KRZ: ochrona, termin i ryzyko

Obwieszczenie w KRZ jest jedną z najważniejszych decyzji w PZU. Nie jest tym samym co sądowe otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym albo sanacji. W PZU skutki ochronne wynikają z obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, a nie z klasycznego postanowienia o otwarciu postępowania na starcie.

Co do zasady obwieszczenie warto rozważać dopiero wtedy, gdy spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych i wstępny plan restrukturyzacyjny są przygotowane na tyle, że firma nie będzie tracić czasu na podstawy. Od dnia obwieszczenia zaczyna biec bardzo ważny termin: jeśli w ciągu 4 miesięcy od dokonania obwieszczenia do sądu nie wpłynie wniosek o zatwierdzenie układu, skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa.

To oznacza, że obwieszczenie nie jest przyciskiem "pauza" dla firmy. Jest decyzją taktyczną, która powinna uruchamiać intensywny etap głosowania i finalizacji dokumentów.

Ochrona po obwieszczeniu ma granice. Dotyczy przede wszystkim skutków związanych z wierzytelnościami objętymi układem i określonymi czynnościami wierzycieli. Nie oznacza, że każdy wierzyciel w każdej sprawie traci możliwość działania, ani że firma może przestać płacić nowe zobowiązania. Szczególnej analizy wymagają wierzyciele zabezpieczeni, egzekucje z przedmiotu zabezpieczenia, umowy o podstawowym znaczeniu dla przedsiębiorstwa i nowe naruszenia po obwieszczeniu.

W praktyce pytanie "czy PZU zatrzymuje komornika" trzeba zamienić na precyzyjniejsze: jaka wierzytelność jest egzekwowana, czy jest objęta układem, czy jest zabezpieczona, na jakim etapie jest PZU i czy skutki obwieszczenia nadal trwają. Dopiero taka odpowiedź daje sensowną decyzję.

Wniosek praktyczny: obwieszczenie w KRZ uruchamiaj wtedy, gdy masz gotowe dokumenty i plan głosowania. Cztery miesiące to termin na dowiezienie wniosku do sądu, a nie czas na dopiero zaczynane porządki.

Ile kosztuje PZU

Koszt PZU trzeba rozbić na kilka koszyków, tak samo jak szerszy koszt restrukturyzacji firmy. Jedna kwota podana bez zakresu prac jest mało użyteczna, bo nie pokazuje, czy obejmuje tylko formalności, czy także diagnozę, dokumenty, rozmowy z wierzycielami, wyceny i wsparcie przy wykonaniu układu.

Na dzień publikacji ważny punkt formalny jest konkretny: opłata od wniosku o zatwierdzenie układu po samodzielnym zbieraniu głosów wynosi 1000 zł. To jednak nie jest pełny koszt PZU. To tylko jedna pozycja formalna.

Wynagrodzenie nadzorcy układu jest określane w umowie. Przy mikroprzedsiębiorcach ustawa wprowadza dodatkowe ograniczenia: wynagrodzenie nie może być wyższe niż 15% poziomu zaspokojenia wierzycieli zgodnie z układem, a przy nadwyżkach ponad 100 000 zł i 500 000 zł działają niższe limity procentowe dla nadwyżek. W razie prawomocnej odmowy zatwierdzenia układu albo prawomocnego umorzenia postępowania prowadzonego wobec mikroprzedsiębiorcy wynagrodzenie przewidziane w umowie nie może przekroczyć dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za trzeci kwartał roku poprzedniego. Dla mechanizmu odnoszącego się do 2026 r. punktem odniesienia jest komunikat GUS za III kwartał 2025 r.: 8851,42 zł, czyli dwukrotność tej kwoty to 17 702,84 zł.

Nie ma sensu podawać tu rynkowych widełek obsługi PZU bez zakresu prac. Ta sama procedura może wymagać zupełnie innego nakładu przy firmie z kilkoma wierzycielami i uporządkowanymi dokumentami niż przy firmie z wieloma grupami wierzycieli, zabezpieczeniami, sporami, leasingami, zaległościami publicznoprawnymi i brakami w księgowości.

Wniosek praktyczny: budżet PZU licz jako projekt, nie jedną usługę. Minimum to opłata 1000 zł i wynagrodzenie nadzorcy, ale realna decyzja wymaga policzenia dokumentów, wycen, głosowania i wykonania układu.

Głosowanie i zatwierdzenie układu

W PZU wynik nie zależy od samego złożenia dokumentów. Zależy od tego, czy wierzyciele dostaną wiarygodne informacje, czy propozycje są ekonomicznie sensowne i czy procedura została przeprowadzona prawidłowo. Szybkość PZU nie zwalnia z jakości dokumentów.

Co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem zbierania głosów albo przed zgromadzeniem wierzycieli dokumenty powinny już pozwalać wierzycielowi podjąć racjonalną decyzję. W praktyce oznacza to nie tylko propozycje układowe, ale też test zaspokojenia, plan restrukturyzacyjny, spisy i ocenę możliwości wykonania układu.

Najważniejszy próg głosowania wynika z art. 119 Prawa restrukturyzacyjnego. Uchwała o przyjęciu układu zapada, jeżeli za układem wypowie się większość głosujących wierzycieli, którzy oddali ważny głos, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom. Jeżeli głosowanie odbywa się w grupach, co do zasady takie większości trzeba osiągnąć w każdej grupie, z zastrzeżeniem ustawowych mechanizmów pozwalających w szczególnych sytuacjach przyjąć układ mimo braku wymaganej większości w niektórych grupach.

Trzeba odróżnić przyjęcie układu od zatwierdzenia układu. Przyjęcie oznacza, że uzyskano wymagany wynik głosowania. Zatwierdzenie oznacza, że sąd restrukturyzacyjny ocenił układ i nie znalazł podstaw do odmowy. Sąd może odmówić zatwierdzenia między innymi wtedy, gdy układ narusza prawo, gdy oczywiste jest, że nie będzie wykonany, albo gdy pojawiają się uzasadnione zarzuty pokrzywdzenia wierzycieli.

Wniosek praktyczny: traktuj głosowanie jak test wiarygodności układu. Jeżeli wierzyciel nie widzi liczb, źródeł spłaty i alternatywy w teście zaspokojenia, głos "za" będzie trudniejszy do uzyskania i obrony.

Kiedy PZU może pogorszyć sytuację

PZU może pogorszyć sytuację, jeśli firma użyje go jako samej ochrony przed wierzycielami, bez realnego planu układu. To szczególnie ryzykowne przy niskiej gotowości dokumentów, braku pieniędzy na bieżące zobowiązania i konfliktach z kluczowymi wierzycielami.

Najbardziej niebezpieczne jest uruchomienie obwieszczenia w KRZ bez przygotowania. Od tego momentu wszyscy istotni uczestnicy rynku mogą zobaczyć, że firma jest w procedurze, a równocześnie zaczyna biec 4-miesięczny termin. Jeżeli w tym czasie firma dopiero odtwarza księgi, szuka listy zabezpieczeń albo negocjuje podstawowe założenia, może stracić ochronę bez złożenia skutecznego wniosku.

W takich sprawach trzeba porównać PZU z przyspieszonym postępowaniem układowym, postępowaniem układowym, sanacją albo wariantem upadłości. To nie oznacza, że PZU zawsze odpada. Oznacza tylko, że nie wolno wybierać go dlatego, że brzmi najszybciej.

Wniosek praktyczny: PZU wybieraj wtedy, gdy problemem jest układ długu możliwy do przeprowadzenia. Jeżeli problemem jest brak działającego biznesu, PZU może tylko zwiększyć koszt i chaos.

Checklista przed pierwszą decyzją

Przed rozmową o PZU warto przygotować zestaw danych, który pozwala szybko odróżnić sprawę nadającą się do tego trybu od sprawy wymagającej innego rozwiązania. Ta checklista nie zastępuje analizy prawnej, ale porządkuje pierwszą decyzję zarządu albo właściciela.

Dane o wierzycielach

• Pełna lista wierzycieli z kwotami, terminami wymagalności i podstawą długu.
• Podział na wierzytelności bezsporne, sporne, zabezpieczone i publicznoprawne.
• Informacja, które wierzytelności uprawniają do głosowania i w jakiej wysokości.
• Lista zabezpieczeń: hipoteki, zastawy, przewłaszczenia, poręczenia, gwarancje.
• Wykaz tytułów egzekucyjnych, tytułów wykonawczych i trwających egzekucji.

Dane o firmie

• Cash flow na najbliższe tygodnie i miesiące.
• Lista kosztów, które muszą być płacone na bieżąco po obwieszczeniu.
• Umowy krytyczne: lokal, leasing, bank, kluczowi dostawcy, systemy, licencje, media.
• Aktualny bilans albo dane potrzebne do jego przygotowania.
• Wstępna ocena, które działania naprawcze trzeba wdrożyć niezależnie od samego układu.

Dane do układu

• Wstępne propozycje układowe: raty, odroczenie, redukcja, podział na grupy.
• Źródło finansowania spłat układowych.
• Scenariusz ostrożny, jeśli sprzedaż będzie niższa niż plan.
• Informacja, którzy wierzyciele są krytyczni dla większości osobowej i kapitałowej.
• Argumenty, dlaczego układ daje wierzycielom sensowniejszy wynik niż alternatywa.

Kalendarz PZU

• Data rozpoczęcia pracy z nadzorcą układu.
• Planowany dzień układowy.
• Decyzja, czy i kiedy dokonać obwieszczenia w KRZ.
• Termin przygotowania dokumentów dla wierzycieli.
• Plan rozpoczęcia zbierania głosów.
• Graniczna data 4 miesięcy od obwieszczenia na wpływ wniosku o zatwierdzenie układu do sądu.
• Plan wykonania pierwszych płatności po zatwierdzeniu układu.

Wniosek praktyczny: dobra decyzja o PZU zapada przed obwieszczeniem. Jeśli nie da się przejść tej checklisty, najpierw uporządkuj dane albo porównaj inne tryby.